U bent hier

Angst

Over de auteur: 
Frank Schurink
“Met deze column wil ik ingewikkelde grote ontwikkelingen terugbrengen naar onze biologische basisfuncties. Daarmee hoop ik bij te dragen aan een bredere bewustwording van ons gedrag en wat we daarmee kunnen.”
Column
Angst
Veiligheid zoeken in de angst
donderdag 3 november 2016

Angst: een onverwacht vertrouwde schuilplaats

We leven in een tijd waarin angst voor de toestand van de wereld lijkt te regeren. Angst voor het verlies van 'onze' waarden, angst voor de boze burger en witteboordensjoemelaars, angst voor het verlies van cultuur, zorg en zekerheden, angst voor dood en verderf en oplaaiende natuurrampen. Stuk voor stuk terechte aandachtspunten, maar is het onze angst waard? Hoe komt het dat dit leidt tot collectieve angst die ook nog eens onze realiteit beïnvloedt? Waarom zijn wij zo bevattelijk voor angst?

“Angst is de biologische alertheid én reactie op een mogelijke reële of irreële levensbedreigende situatie”

Allereerst is angst bio-logisch. Het hoort bij het rode brein, het oerbrein. Dit brein zoekt van nature naar veiligheid tegen bedreigingen van buitenaf. Dit oerinstinct beschermt de mensheid en haar voorlopers al eeuwenlang tegen mogelijke levensbedreigingen. Het is de biologische alertheid en reactie op een mogelijk levensbedreigende situatie.

Die directe levensbedreigingen zijn inmiddels vele malen minder, maar de biologische alertheid is gebleven. Nu creëren we met dit oerinstinct nog steeds verhalen om toekomstige, levensbedreigende situaties te voorspellen. Verhalen die van invloed zijn op onze beleving van de realiteit.

Laat je die verhalen over aan je rode brein, het oerbrein, dan zijn het waarschijnlijk verhalen waarin angst een hoofdrol speelt met een angstig realiteitsbeeld. Overheerst het groene denken, dan is er een grote kans dat het inspirerende verhalen zijn met een open, flexibel realiteitsbeeld. Interessante gedachte nietwaar?

We zijn zeer manipuleerbaar

Angst hoort er dus bij maar maakt ons ook manipuleerbaar, omdat het gebeseerd is op verhalen. Politici bijvoorbeeld maken daar grif gebruik van. Neem nu, vanwege de actualiteit en omdat het mij een zekere angst inboezemd, Wilders. Hij maakt gebruik van én versterkt een collectieve angst voor het ‘kwijtraken’ van Nederland zoals WE dat kennen. Het verhaal dat Nederland er aan gaat als die gelukszoekers, de banenpikkers, de potentiele terroristen blijven komen, doet het dan goed. Dat schept een verbondenheid in de angst.

Of het klopt is nog maar de vraag, maar het is een goed verhaal voor wie veiligheid zoekt tegen een bedreiging. Deze angst voor het onbekende is niet voor niks vaak het grootst in gebieden waar de bedreiging het minst reëel is. Daar heeft de verbeelding alle kans om uit te groeien tot een breed gedragen verhaal. Als wij op zoek zijn naar veiligheid kunnen wij ons wonderwel veilig voelen in ons gezamenlijke angstverhaal voor de bedreiging van die veiligheid, ook als daarin openlijk leugens verwerkt zijn. Dat maakt angst voor ‘iets’ een veel gezochte oplossing in onze zoektocht naar veiligheid. Niet alleen Wilders' idee trouwens: vrijwel iedere politieke partij maakt bewust of onbewust gebruik van deze collectieve zoektocht.
Het geeft een gevoel van veiligheid om vooral samen angstig te zijn.

Het manipuleren met angst gebeurt natuurlijk niet alleen in de politiek. Iedereen heeft met dit mechanisme te maken. We zijn allemaal beïnvloedbaar door angst, omdat het een biologisch onderdeel van ons is. We gebruiken het regelmatig als middel om te manipuleren. In het groot en in het klein. Een docent die dreigt met straf, een werkgever die zinspeelt op ‘consequenties’ of een ‘als jij niet dit, dan ik niet dat’- gesprek in een relatie. We zijn ook geweldig in het manipuleren van onszelf met onze eigen angst. Als jij bang bent om te spreken in het openbaar, dan houd je jezelf bijvoorbeeld voor dat het niks voor jou is, maar eigenlijk ben je gewoon bang voor wat mensen van je zullen denken. Je kiest dan liever de veiligheid en trekt je terug in de comfortzone.

Altijd een schuilplaats bij de hand

Het is wel een beetje raar, die biologie van ons brein. We voelen ons veilig juist in onze angst voor de bedreiging van die veiligheid en als die er niet is, dan verzint ons brein wel een bedreiging. Dat komt omdat het gevoel van angst een vertrouwd gevoel is. Misschien wel een rotgevoel, maar vertrouwd en dus voelt het veilig.

Voor ons groene brein, het bewuste brein, is dit totaal onlogisch, een zeer domme gedachte. Het rode brein echter heeft er echt helemaal geen enkele moeite mee. Voor ons oerbrein is dit pure logica. Het is ook wel lekker praktisch. We kunnen altijd en waar we maar willen dit vertrouwde gevoel opwekken en ons er in verschuilen. Je hoeft alleen maar de waarheid te manipuleren en hop, daar is de schuilplaats.

De vraag is, nu je er zo over nadenkt: is het wel de schuilplaats die je wilt?

Vrijkomen van de angst

Gelukkig kunnen we ook loskomen van de angst, door te erkennen dat het er gewoon is. Het hoort bij onze biologie, het is normaal en zal altijd een rol spelen in onze overwegingen en handelen.

Door bewust om te gaan met je angst, ben je veel minder manipuleerbaar en gevoelig voor boodschappen die juist rekenen op jouw angst. En dan, dàn kun je echt je eigen keuzes maken (tenzij je daar angst voor hebt ;-).